معقل در صحنهء صفّين هنگامى كه امام على ( ع ) به مدائن آمد سه هزار نفر از اهل مدائن را براى جنگ صفين تجهيز كرد و معقل را به فرماندهى آنان برگزيد و او را مأمور كرد تا از راه موصل و نصيبين در رقه به امام ملحق شود . « 1 » پس از آنكه قبيله‌هاى كوفه و بصره در نُخيله گرد آن حضرت جمع شدند و امام فرماندهان قبيله‌ها را تعيين كرد ، فرماندهى شش طايفه بزرگ تميم ، ضبّه ، رباب ، قريش ، كنانه و اسد را به معقل سپرد . « 2 » معقل و خوارج خوارج دو درگيرى مهم با امام على ( ع ) داشتند . شورش خرّيت و نبرد نهروان . خرّيت و طايفه‌اش پس از صفين از فرمان امام تمرد كردند و مخالف سرسخت آن حضرت شدند . پس از آنكه امام موفق نشد ، از راه نصيحت آنها را به راه راست هدايت كند ، سپاهى به فرماندهى زياد بن خصفه و سپس دو هزار سپاهى را به فرماندهى معقل فرستاد و ضمن نامه‌اى به ابن عباس استاندار بصره از او خواست تا دو هزار نيرو به كمك معقل بفرستد . پس از الحاق دو لشكر ، معقل فرمانده كل نيروها شد . بنابه گفتهء يكى از شهود جنگ ، خوارج يك ساعت بيشتر مقاومت نكردند و 370 كشته داده ، فرار كردند . امام پس از آن ضمن نامه‌اى از معقل خواست كه ياران خرّيت را تعقيب كند و يا آنها را به قتل برساند و يا از سرزمين اسلام بيرون كند و افراد فريب خورده‌اى كه دست از جنگ كشيده و به خانه خود رفته‌اند ، در امان هستند . ولى خوارج همچنان مقاومت كردند و دوباره سازماندهى شدند . سرانجام با آغاز دوبارهء جنگ ، رهبر خوارج ( خرّيت ) و 170 تن از سپاهش كشته و بقيهء فراريان دستگير شدند . معقل توبه كنندگان را آزاد و ماليات دو سالى را كه مسلمانان آن منطقه نپرداخته بودند ، از ايشان گرفت و به مركز حكومت ( كوفه ) بازگشت . « 3 »

--> ( 1 ) . نهج‌البلاغه ، ترجمهء فيض الاسلام ، ص 855 ؛ وقعهء صفين ، ص 148 ( 2 ) . وقعهء صفين ، ص 117 ( 3 ) . منابع مورد استفادهء اين بحث عبارت است از : الغارات ، ج 1 ، ص 333 و 346 و 351 و 353 ؛ شرح نهج‌البلاغه ابن ابى الحديد ، ج 3 ، ص 136 و 139 و 141 ؛ كامل ، ج 3 ، ص 367